موضوع این نشست، بررسی مسأله نظام احسن و جبر و اختیار از دیدگاه حافظ بود.
آقای دکتر محمد خدادادی در بخش نخست از سخنان خود به این موضوع پرداختند که از دیدگاه عارفان مسلمان و حافظ، همه هستی، از آنجا که جلوه پروردگار است، خیر مطلق است و شرّ در عالم، امری نسبی است و اگر با دیده عارفانه و کُل نگر به هستی بنگریم، درمی یابیم که نظام احسن در عالم حاکم است و همه چیز همانگونه که باید باشد طراحی شده است. و اگر نقصی در عالم میبینیم به نگاه جزء نگر ما بر می گردد.
ایشان در قسمت دوم از سخنان خود به بحث درباره جبر و اختیار از دیدگاه عارفان و خصوصاً حافظ پرداختند و با عرضه شواهد فراوان، نشان دادند که حافظ به اختیار آدمی اعتقاد دارد و اگر در اشعار او سخنی از جبر رفته است، منظور جبر عارفانه است که اشاره به مقام معیت با حق و فناء فی الله دارد. به طور خلاصه، می توان گفت که حافظ، به نوعی، قایل به جمع بین جبر و اختیار است و معتقد است که سالک، باید با اختیار و کوشش خود، در مسیر کمال و معرفت گام بگذارد و با توکل به ذات پروردگار در این مسیر گام بگذارد تا عنایات الهی شامل حال او گردد. متأسفانه اکثر شارحان حافظ بدون در نظر گرفتن مسأله «جبر عارفانه» و تفاوت آن با «جبر عامیانه» حافظ را جبر گرا دانسته اند، در حالی که تفاوت بین جبر عارفانه و جبر عامیانه از زمین تا آسمان است.
